Facebook
Comité 4 en 5 mei
035-602 10 08

Jan van Dijk ToursGrand Cafe De LindenhofDrukkerij ESED

Toespraak Soest door burgemeester R.T. Metz 2019

Toespraak Soest door burgemeester R.T. Metz 2019

Goedenavond, welkom bij deze herdenking. Wat fijn dat u er in deze grote getale  bent.

Tijdens dodenherdenking staan we met elkaar stil bij de honderdduizenden doden die zijn gevallen in gewelddadige conflicten en vredesmissies sinds het begin van de vorige eeuw in Nederland. De Tweede Wereldoorlog neemt nog altijd een centrale plek in tijdens deze herdenking. En dat is niet voor niets.

Deze oorlog heeft nog steeds een enorme impact op onze ouders, grootouders, familieleden en landgenoten. Alleen al in ons land hebben meer dan tweehonderdduizend Nederlanders het einde van de oorlog niet mee mogen maken. Duizenden zijn gesneuveld als militair, toen zij streden voor vrede en onze veiligheid. Velen zijn geëxecuteerd door de bezetter, omdat zij in verzet kwamen tegen de onderdrukking waaronder ons land gebukt ging. En bijna honderdduizend mensen hebben de wrede en mensonterende omstandigheden in een van de vele concentratiekampen van de nazi’s niet overleefd.

Allemaal hadden ze dezelfde droom: leven in een vrij Nederland. Leven in een land zonder angst, zonder honger, zonder onderdrukking, razzia’s, martelingen, moord of andere gruwelijkheden die deze inktzwarte periode uit de vaderlandse geschiedenis kenmerken. Maar deze dappere mannen en vrouwen hebben nooit van die zwaarbevochten vrijheid kunnen genieten. Wij kunnen dat wel.

Vandaag staan wij in groot respect stil bij het enorme offer dat zij voor onze vrijheid hebben gebracht.

De oorlog heeft vele levens genomen, en andere onomkeerbaar veranderd, soms onherstelbaar verwoest. Ik heb dat ook in mijn eigen familie gezien. Wij kunnen ons daar haast geen voorstelling van maken.

Nu de generatie die zelf de oorlog heeft meegemaakt kleiner en kleiner wordt, is herdenken des te belangrijker. Het is een moment van bezinning, een gelegenheid om de verhalen uit het verleden te delen, de herinneringen levend te houden en vooral de lessen uit de geschiedenis tot je door te laten dringen.

Dat is bijvoorbeeld ook het doel van het Nationaal Monument Kamp Amersfoort. Momenteel wordt dit monument daarom verbouwd en uitgebreid om meer ruimte te geven aan al die verhalen en herinneringen om deze voor de toekomstig veilig te stellen.

Dat is erg belangrijk. Het geeft de naoorlogse generaties de kans om iets te ervaren van wat het betekent om in land te leven dat in oorlog is. Ik denk eerlijk gezegd dat een middag in Nationaal Monument Kamp Amersfoort op jongeren meer indruk maakt dan een geschiedenisboek. Een paar weken geleden woonde ik de herdenking bij van de bevrijding van Kamp Amersfoort. Het feit dat je daar fysiek over de schietbaan kunt lopen, en dan tussen de zijwallen door een fuik in wordt geleid, naar de executieplek, recht de dood tegemoet, dat is enorm indringend.

Zo’n ervaring laat het besef denk ik nog dieper indalen: wat toen gebeurd is, kan en mag nooit vergeten worden. En het mag nooit meer gebeuren. Het is onze verantwoordelijkheid om de huidige generatie en de generaties na ons ervan te doordringen hoe belangrijk het is om zorgvuldig met vrijheid om te gaan. Daarom is het belangrijk dat we blijven herdenken. Het drukt ons keer op keer met onze neus op de feiten dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is. Daar zijn miljoenen mensen voor gestorven. En het maakt ons pijnlijk bewust van waartoe onverdraagzaamheid kan leiden.

De Tweede Wereldoorlog begon in Nederland in mei 1940, maar het pad ernaartoe werd al veel eerder, in de jaren dertig van de vorige eeuw geplaveid.  Het politieke klimaat in Europa veranderde, de samenleving polariseerde, en er werd met een beschuldigend vingertje naar bepaalde groeperingen  gewezen, wat aanzette tot onverdraagzaamheid, haat en geweld.

Wanneer ik dit zo zeg, dan maak ik me echt grote zorgen. Dit klinkt immers bekend. Het einde van de Tweede Wereldoorlog ligt inmiddels 74 jaar achter ons, maar ik zie in onze huidige wereld -  ver van ons bed, maar ook heel dichtbij -  voorzichtige, soms evidente ontwikkelingen die sterke overeenkomsten vertonen met die in de jaren dertig.

In ons eigen land zie ik hoe de extremen binnen de politiek met polariserende standpunten aan populariteit winnen. Hoe daardoor het verdraagzame midden het onderspit dreigt te delven. Nog dichterbij, zelfs in onze eigen gemeente, zie ik hoe jonge mensen, tieners soms nog maar, zich aangetrokken voelen tot een buitenlandse groepering die extreem geweld nastreeft om hun doelen te bereiken.

Ik zie het ook gebeuren in de voormalige oorlogsgebieden, die ik sinds een paar jaar namens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten bezoek. We zijn daar om ervaringen uit te wisselen met collega-bestuurders om samen naar oplossingen te zoeken voor de problematiek waar zo’n gebied opeens mee wordt geconfronteerd. Dat zijn aangrijpende, heftige ervaringen.

Meest recent was ik in Duhok, in Iraaks-Koerdistan, waar de lokale overheid door de vluchtelingenstroom opeens te maken kreeg met een verdubbeling van het aantal inwoners. Dat is een ramp. 750.000 mensen, vluchtelingen uit eigen land met name Mosul en het net zo nabij gelegen Syrië,  op de vlucht voor het oorlogsgeweld in hun eigen land, klopten er aan op zoek naar bescherming en eerste levensbehoeften. 750.000 vluchtelingen, 750.000 slachtoffers van onverdraagzaamheid.

Als er iets is dat we van de Tweede Wereldoorlog kunnen leren, dan is het wel dat geweld nooit iets oplost en dat onverdraagzaamheid en extreme standpunten tot een oorlog kunnen leiden.

Wat we nodig hebben is meer verdraagzaamheid. We moeten accepteren dat afwijkend gedrag niet per definitie fout gedrag is. Dat mensen gewoon hun eigen opvattingen mogen hebben. Dat artikel 1 van onze grondwet er niet voor niets is.

Ik ben ervan overtuigd dat Nederland een tolerant land is. Maar wil je met elkaar vreedzaam kunnen samenleven, dan zul je op zoek moeten gaan naar de grootste gemene deler, en niet naar de kleinst denkbare verschillen.

In Nederland genieten we de vrijheid om –binnen de beperkingen van de wet - te doen en laten wat we willen. Maar dat is onlosmakelijk gekoppeld aan een verantwoordelijkheid. Een verantwoordelijkheid om die keuzes te maken die onze vrijheid bewaken, die hem veiligstellen en behouden, zodat we deze door kunnen geven aan onze kinderen, onze kleinkinderen en de generaties na hen. Zodat ook zij in vrijheid leven.

Wanneer wij onze vrijheid voor lief nemen, wanneer we vergeten hoevelen er zijn gestorven voor onze vrijheid, wanneer we ruimte geven aan onverdraagzaamheid en haat, dan hebben we echt niets opgestoken van lessen uit de Tweede Wereldoorlog. Juist daarom herdenken we vandaag en vieren we morgen onze vrijheid. Zodat we leren en de zelfde fouten niet opnieuw maken.

Dank u wel voor uw aandacht.