Facebook
Comité 4 en 5 mei
035-602 10 08

Drukkerij ESEDWebdesign SoestJan van Dijk Tours

Toespraak burgemeester R.T. Metz 2020

Toespraak burgemeester R.T. Metz 2020

Beste mensen, van harte welkom op deze herdenkingsbijeenkomst. Ik vind het bijzonder fijn om u vandaag te mogen en kunnen ontmoeten. Vandaag vieren we dat er 75 jaar geleden een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog in Zuidoost-Azië, en herdenken we de tienduizenden slachtoffers die in Nederlands-Indië zijn gevallen tijdens de Tweede Wereldoorlog, én in de gewelddadige periode die daarop volgde. En dat doen we eindelijk weer samen.

2020 zou het jaar worden waarin we dat 75-jarig jubileum groots zouden vieren. Het beloofden memorabele herdenkingen te worden, waarin we net iets meer zouden uitpakken dan voorgaande jaren. Waarin we meer dan ooit onze vrijheid zouden vieren. Hoe anders liep het. Door het coronavirus werd het Zoomen in plaats van Samen. 

Vandaag kunnen wij dan voor het eerst weer fysiek bijeenkomen. Natuurlijk volgens de richtlijnen van Het Nieuwe Normaal op gepaste afstand, maar toch. Dit doet me goed. Herdenken is een belangrijk thema, waarbij het gaat om saamhorigheid en het collectief beleven.

Vandaag herdenken wij de Japanse capitulatie, de dag waarop er eindelijk, maanden na de bevrijding van thuisland Nederland, ver weg in Nederlands-Indië ook een einde aan de Tweede Wereldoorlog kwam. Het einde van de oorlog in Nederlands-Indië heeft in Nederland altijd minder aandacht gehad dan de bevrijding in Nederland, terwijl het voor hele groepen Nederlanders wel het belangrijkste moment in hun leven was. Af en toe morrelt het: moeten wij de Japanse capitulatie nog wel apart herdenken? De actualiteit laat dat geluid nu verstommen: waar dit het sluitstuk van 75 jaar bevrijding had moeten zijn, het kleine staartje van een groots jaar, is dit de nu opeens de eerste bijeenkomst waarin we weer met een grotere groep bij elkaar kunnen komen. Wat een krachtige symboliek.

Bovendien: It Ain’t Over ‘Till It’s Over zeggen de Engelsen. En zo is het maar net. We kunnen het einde van de Tweede Wereldoorlog pas echt vieren als de oorlog in de hele wereld voorbij is. En dat was niet op 5 mei, maar op 15 augustus 1945.

De oorlog begon nadat de Nederlandse regering Japan in december 1941, na de aanval op Pearl Harbor, de oorlog verklaarde. Japan antwoordde met een reeks aanvallen op de Nederlandse kolonie en deze kwam op 8 maart 1942 onder Japans bewind. Onder Japans schrikbewind, zo bleek al snel. Veertigduizend militairen van het KNIL werden krijgsgevangen genomen. Honderdduizend burgers kwamen terecht in een van de honderden burgerinterneringskampen, de jappenkampen, of tewerkstellingen. Ze belandden in een horrorscenario. De omstandigheden waren gruwelijk en mensonterend. Velen zouden de honger, de martelingen, de vernederingen, ziektes en ontberingen dan ook niet overleven.

De atoombommen op Hiroshima en Nagasaki betekenden het einde van de Tweede Wereldoorlog, maar ook de start van nieuw oplaaiend geweld. De Japanse keizer Hirohito capituleerde op 15 augustus 1945. Soekarno riep twee dagen daarna de onafhankelijkheid van Indonesië uit. De Nederlandse interventie om dat terug te draaien, liep uit op een regelrechte nachtmerrie. Er volgde meer geweld. Met nog meer slachtoffers

Ruim vierduizend militairen en zestienduizend burgers kwamen nooit meer thuis. Vandaag herdenken wij hen en staan we stil bij het onbeschrijflijke verdriet van hun nabestaanden. Vandaag staan we ook stil bij degenen die de oorlog wél overleefden. Ook zij zijn slachtoffers van oorlogsgeweld, getekend voor hun leven. Slachtoffers zoals mijn schoonmoeder, die de verschrikkingen van de oorlog nooit heeft kunnen verwerken.

Zij werd aan het begin van de oorlog geboren in Nederlands-Indië, gescheiden van haar moeder en met haar oma in een interneringskamp gevangengezet. Het wrede en sadistische regime van de Japanners heeft haar voor het leven getekend. Zo jong als ze was heeft ze veel meegekregen van de gruwelijkheden in het kamp. 15 augustus is voor haar ieder jaar weer een zware dag, omdat ze dan helemaal niet aan de herinneringen kan ontkomen.

Toch was er na de oorlog weinig aandacht of begrip voor wat onze landgenoten in de overzeese gebieden hadden moeten doorstaan. Het was niet alleen een andere tijd – een begrip als PTSS kende men nog niet – er wachtte de Indische Nederlanders veelal geen warm welkom in Nederland. Natuurlijk, de mensen hier hadden hun handen vol aan hun eigen sores. Ook hier heerste verdriet, ontreddering en verslagenheid na vijf jaar bezetting. Veel mensen hadden geen idee vàn, maar ook geen oog vòòr, wat de Indische Nederlanders hadden meegemaakt. Dat onbegrip en gebrek aan erkenning heeft diepe gewonden geslagen in de Nederlands-Indische gemeenschap. Een scherpe pijn boven op hun oorlogstrauma’s. Dat is onnoemelijk zwaar geweest, en voor sommigen is het dat nog steeds.

Toen de Indische Nederlanders na de oorlog in Nederland kwamen, wilden ze niets liever dan een normaal leven. Dat diepe verlangen naar ‘terug naar normaal’ begrijpen wij op dit moment denk ik beter dan ooit. Want hoewel de coronocrisis in weinig te vergelijken is met de situatie in de Tweede Wereldoorlog, moeten wij ook dealen met een externe factor die ons dagelijks leven ontwricht, onze vrijheid beknot en onze toekomst onzeker maakt. Maar wij hebben te maken met een gemeenschappelijke vijand wereldwijd, en er is wel degelijk begrip voor onze angsten en onzekerheden.

En dat was er te weinig voor de Nederlands-Indische gemeenschap destijds. Daarom is het belangrijk dat wij op 15 augustus blijven herdenken. Herdenken zorgt dat wij nooit zullen vergeten wat er toen gebeurd is. En door ruimte te maken voor hun herinneringen en verhalen, kunnen wij beter begrijpen wat men destijds in Nederlands-Indië heeft meegemaakt.

Wat toen gebeurd is, mag nooit meer gebeuren. Dat zeggen we steevast op een herdenking als deze, en de woorden lijken zich moeiteloos te vormen. Maar het gebeurt helaas nog altijd, en steeds weer. Er is sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog in de wereld nog geen dag géén oorlog geweest. Maar niet alleen in grootse conflicten en oorlogen, ook in discussies in kleiner verband komen mensen tegenover elkaar te staan door ongelijkheid en gebrek aan wederzijds begrip.

Mondiaal legt de Black Lives Matter-beweging bloot hoe ongelijkheid in een samenleving ontstaat door het superioriteitsgevoel van de ene bevolkingsgroep ten opzichte van een andere. En dicht bij huis: als er iets is wat de zwartepietendiscussie – die wij vlak voor ons zomerreces nog in de raad voerden - heeft opgeleverd, dan is het wel het besef dat racisme helaas ook in onze gemeenschap nog steeds voorkomt. Dat is zeer, zeer kwalijk. Onbegrip en ongelijkheid zijn beslist niet het Nieuwe Normaal, ze leiden slechts tot polarisatie. En polarisatie kan in een samenleving leiden tot afschuwelijke dingen, zoals oorlog.

Dat moeten we voorkomen en daar moeten we met elkaar voor strijden. Ik put kracht uit de gedachte dat er wellicht nog meer misstanden zouden zijn wanneer we onze ogen ervoor zouden sluiten. Een van de lessen die wij kunnen trekken uit de Tweede Wereldoorlog en de jaren daarna, is dat inzetten op wederzijds begrip en op zoek gaan naar wat ons bindt, in plaats van focussen op verschillen, heel veel leed kan voorkomen.

Dank u wel voor uw aandacht.

Gedicht burgemeester de heer R.T. Metz voorgedragen op 15 augustus 2020 tijdens de herdenking. 

Spleen

Niemand ter wereld is zo zeer alleen

dan wie de eenzaamheid der tropen kende,

en toen de steven zich naar Holland wendde

in Amsterdam komt en hij kent niet een.

Want die hij kent herkennen hem niet meer,

zij gaan gehaast achter hun eigen zorgen;

ik zie je nog wel, morgen, overmorgen,

de andre keer is steeds een andre keer.

Voortlevend in een hoed, een regenjas,

marcheert men doelloos door de volle straten;

de jungle is niet zo volstrekt verlaten

als dit verkeer achter onbreekbaar glas.

God geve ons gezichten en een stem.

als op de Dam nu eens wat apen stoeiden,

de leguanen door de grachten roeiden

en een krokodil stond op de tram.

Willem Brandt