Facebook
Comité 4 en 5 mei
035-602 10 08

Jan van Dijk ToursEetcafé CentraalVan de Grift

Toespraak loco burgemeester mevr. N.Kundic 2018

Toespraak loco burgemeester mevr. N.Kundic 2018

Toespraak bij de herdenking van de Japanse capitulatie op 15 augustus 2017 door loco burgmeester mevr. N. Kundic

Van harte welkom dames en heren, jongens en meisjes. Vandaag herdenken we dat op 15 augustus 1945 in Zuidoost-Azië, en daarmee in het voormalig Nederlands-Indië, een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog.

Vandaag staan we ook stil bij de tienduizenden Nederlanders, burgers en militairen, die de oorlog niet hebben overleefd. Vele Nederlandse families moesten verder zonder hun geliefden. Dat verlies van een vader, een partner, broer of zus, moeder, opa, oma, zoon of dochter dreunt bij velen van u, 73 jaar na dato, nog steeds na.

Het emotioneert mij om hier te staan. Ik weet hoe oorlog levens verwoest en mensen voor altijd verandert. En ik voel - ik denk net als u – een diepe behoefte om te herdenken en nooit te vergeten. Ik ben dankbaar om hier vandaag samen met u de slachtoffers te kunnen eren en stil te mogen staan bij hoe bijzonder het is dat wij in Nederland al 73 jaar in vrijheid leven.

Na de aanval op Pearl Harbor verklaarde Nederland Japan op 7 december 1941 de oorlog. Kort daarna begon de nachtmerrie voor de voormalige Nederlandse kolonie, toen Japan achtereenvolgens Borneo, Ambon en Java binnenviel. Op 8 maart 1942 gaf het Nederlandse koloniale leger zich over en werd Nederlands-Indië onder Japans bestuur geplaatst.

Het was in een woord rampzalig. In een klap hield het leven dat onze landgenoten kenden op te bestaan. Veertigduizend militairen van het Koninklijk Nederlands-Indië Leger werden krijgsgevangen genomen en zo’n honderdduizend burgers kwamen terecht in een van de honderden Japanse burgerinterneringskampen, de jappenkampen, of tewerkstellingen, waar zij onder onmenselijke omstandigheden moesten zien te overleven.

Het leven kwam in een pauzestand, waar honger, angst, ontberingen en martelingen hun nieuwe dagelijkse realiteit tekenden. Dat leven zou pas bijna vier jaar later weer op gang komen, na de overgave van de Japanse keizer Hirohito op 15 augustus 1945.

Maar het uitroepen van de Indonesische onafhankelijkheid door Soekarno, twee dagen na het einde van de Tweede Wereldoorlog veroorzaakte een nieuwe golf van geweld. We staan stil bij het einde van de Tweede Wereldoorlog, maar mogen niet vergeten dat het nog jaren zou duren voor er werkelijk sprake zou zijn van vrede in de voormalige Nederlandse kolonie.

Ruim vierduizend Nederlandse militairen en zestienduizend burgers overleefden de Tweede Wereldoorlog niet. En zij die het wel overleefden, moeten tot op de dag van vandaag verder met de herinneringen aan die verschrikkelijke oorlog. De wond is misschien wel geheeld, maar het onbuigzame litteken herinnert voor altijd aan de pijn en het verlies.

Ik heb de Tweede Wereldoorlog niet zelf meegemaakt. De verhalen van de Tweede Wereldoorlog ken ik – zoals eigenlijk iedereen van mijn generatie en de generatie voor mij – alleen uit boeken, films en anekdotes.

Maar ik weet wel wat oorlog met iemand doet. Ik was veertien toen in 1992 in mijn geboorteland Bosnië-Herzegovina de oorlog uitbrak. Een gruwelijke oorlog, die vele mensen het leven kostte en die mijn leven en dat van ons gezin voorgoed zou veranderen.

Opeens ging ik niet meer naar school, en het bedrijf van mijn ouders ging dicht. Mijn leven stopte als het ware. In eerste instantie vond ik het nog best spannend. Ons huis was tegen een berg gebouwd. ’s Nachts zagen we bommen over de vallei vliegen. Als veertienjarige heb je nog niet zo’n besef van angst. Dat kwam later pas.

De oorlog heeft me gevormd. De lege markten en winkels, de voortdurende angst en onzekerheid, niet weten hoelang het gaat duren, dierbaren verliezen: dat doet wel wat met je. Ik leefde in het moment, want het leven kon ieder moment zijn afgelopen. Mijn oom overleefde de oorlog niet. Hij lag te slapen in ons oude huis toen daar drie bommen op terechtkwamen.

Mijn oorlogservaringen hebben me ervan doordrongen dat vrijheid en vrede de hoogste prioriteit horen te hebben in een maatschappij. In Nederland wordt vrijheid soms als vanzelfsprekend ervaren, merk ik. Dat vind ik gevaarlijk. Vrijheid is nooit vanzelfsprekend. Wanneer we vergeten hoe bijzonder vrijheid is, dan trappen we sneller in makkelijke oplossingen voor complexe problemen, en dat kan maar zo leiden tot een conflict, tot oorlog.

Daarom vind ik herdenken zo belangrijk. Daarom zijn we ook nooit klaar met herdenken, hoelang de oorlog ook geleden is. Het gevaar voor een nieuw conflict ligt immers altijd op de loer. Bovendien is het nog steeds onrustig in de wereld, er is nog steeds honger, en er zijn nog steeds mensen op de vlucht.

Tegelijkertijd is het goed om ons te realiseren dat er op dit moment in historisch perspectief de minste oorlog ooit is, de minste honger. Eigenlijk leven wij in de beste wereld ooit. En dat vind ik best hoopvol. Als mensheid maken we stappen. Die gaan mij echt veel te langzaam, maar ik ben blij dat het stappen vooruit zijn, niet achteruit.

Een herdenking als deze, waarbij wij vandaag in groot respect stilstaan bij de slachtoffers van het oorlogsgeweld in Nederlands-Indië, draagt daar in belangrijke mate aan bij. Zo geven wij onze vrijheid door.

Dank u wel voor uw aandacht.