Facebook
Comité 4 en 5 mei
035-602 10 08

Grand Cafe De LindenhofCatering CentraalWebdesign Soest

Toespraak burgemeester dhr R.T. Metz

Toespraak burgemeester dhr R.T. Metz

Toespraak herdenking 33 van Soesterberg 2019  door burgemeester de heer R.T. Metz in het parochiehuis van de RK Carolus Borromeuskerk te Soesterberg.

Dames en heren, en vooral ook jongens en meisjes, van harte welkom bij deze herdenking. Dit jaar herdenkt de hele wereld dat er 75 jaar geleden een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. Voor Soest en Soesterberg begint dat bijzondere herdenkingsjaar wat mij betreft vandaag, hier in Soesterberg, met de herdenking van een ontstellende gebeurtenis, die nog jarenlang na zou dreunen in onze gemeente en ons ook nu nog steeds stil maakt. Vandaag herdenken we het leven en de dood van 33 moedige verzetsstrijders. Zij kwamen niet uit Soest of Soesterberg, maar hun lot bracht de gruwelijke oorlog nog dichter bij ons, toen zij op 19 november 1942 op vliegbasis Soesterberg door de Duitsers werden gefusilleerd en ter plekke in een massagraf werden gedumpt. Een misdaad die pas vele jaren later aan het licht zou komen.

Jarenlang ging al het gerucht dat er iets verschrikkelijks was gebeurd, op die grauwe novemberdag in de bossen bij de vliegbasis. Maar niemand wist er het fijne van. Bovendien, de vliegbasis was sinds het begin van de Tweede Wereldoorlog in handen van de Duitsers en dat daar geschoten werd, dat was dan toch logisch? En van enig onderzoek kon tijdens de oorlog natuurlijk geen sprake zijn.

De geruchten zetten de toenmalige burgemeester Des Tombes er wel toe aan direct na de oorlog opdracht te geven voor een groot onderzoek op de vliegbasis. Na een wekenlange zoektocht ontdekte het onderzoeksteam daar in augustus 1945 het massagraf met 33 lichamen. Geruchten werden feiten. Slachtoffers kregen namen. Families kregen antwoorden. Geliefden konden eindelijk afscheid nemen.

Straks lopen wij met elkaar naar de plek van de executie. Ik kan de weg ernaartoe bijna dromen, wij hebben daar immers vaker met elkaar gelopen. Het licht slingerende pad, dat zich tussen de bomen door een weg baant naar de schietbaan, ik zie het zo voor me. En toch is het iedere keer weer een zeer indrukwekkende wandeling. Je weet immers dat 33 landgenoten, die streden voor onze vrijheid daar ook gelopen hebben. 33 moedige mannen, sommige nog maar jonge jongens, gingen daar stap voor stap hun gewisse dood tegemoet. Het besef dat je letterlijk hun voetsporen volgt, dat draag je in die stille minuten op weg naar het monument met je mee. Dit waren hun laatste stappen.

Dan maakt het pad een vrij scherpe bocht en sta je opeens op die prachtige open plek. Sta je stil voor de heuvel die dienstdeed als kogelvanger. Oog in oog met het monument, dat in al zijn krachtige eenvoud de plek markeert, waar aan de levens van 33 verzetshelden een wreed einde kwam. Haast vanzelf glijden je ogen over hun namen, vereeuwigd op de plaquette naast het kruis. Het is eigenlijk niet te bevatten wat zich daar heeft afgespeeld.De 33 waren in 1941 en 1942 opgepakt door de Duitsers en veroordeeld vanwege misdaden tegen de bezetter. Allemaal hadden zij hun persoonlijke beweegredenen om hun leven in de waagschaal te zetten. De meesten van hen waren lid van de verzetsgroepen Deventer-Terwolde-Twello-Voorst, Amsterdam en Oranjevendel. Twee van hen opereerden zelfstandig. Tenminste, dat was wat wij lange tijd dachten.

Ik vind het zeer bijzonder, dat we na al die jaren namelijk nieuws hebben op deze herdenking. Want dankzij zeer gedegen onderzoek van de heer Thom Oorthuis uit Deventer, weten wij nu dat ook Johannes Rodert deel uitmaakte van de Verzetsgroep Deventer en dus niet alleen werkte.

In het verslag van Thom Oorthuis leren wij deze Jo Rodert ook een beetje beter kennen. Geboren op 25 oktober 1910 in Deventer. Opgeleid als schilder, maar daar was tijdens de crisis in de jaren dertig geen droge boterham in te verdienen. Hij had diverse baantjes, maar toen hij opkwam voor de rechten van de arbeiders, werd hij ontslagen.

Het zal die passie voor rechtvaardigheid en gelijke rechten zijn geweest die hem deed besluiten zich aan te sluiten bij de CPN. Een besluit ook, waardoor hij later betrokken raakte bij het verzet. De illegale CPN Groep Deventer had in de zomer van 1940 gestalte gekregen. Vanuit de CPN kwamen verzoeken om treinverbindingen met Duitsland te saboteren. De verzetsgroep Deventer gaf daaraan graag gehoor en naar nu blijkt was Jo Rodert met die groep bij de sabotages betrokken. Het moge duidelijk zijn dat deze sabotages de Duitsers een doorn in het oog waren. Op 26 en 28 1942 september werden in Terwolde, Voorst, Deventer en Hengelo de eerste arrestaties verricht. De gevangen werden verhoord en gemarteld, eerst in Arnhem, later in Utrecht. Op 15 november werden de leden, waaronder Jo Rodert, overgebracht naar Kamp Amersfoort, waarna zij zoals we weten op 19 november op vliegbasis Soesterberg werden doodgeschoten. De laatste woorden van Jo Rodert waren ‘Heil Moskou.’ Hij liet een vrouw en een zoontje van net drie jaar achter.

De gebeurtenis waar wij vandaag met elkaar bij stilstaan, vond 77 jaar geleden plaats. Dat klinkt zo lang geleden, zo ver weg. Ik kan me voorstellen dat dat zeker voor jullie, jongens en meisjes, als een eeuwigheid geleden klinkt. Maar dat is het niet. Nog steeds leven er elke dag mensen met het leed van die oorlog. Sommigen hebben nooit mee mogen maken wie hun zoon of broer zou worden. Anderen hebben nooit de kans gehad hun vader te leren kennen, zoals Cornelis Rodert, de zoon van Jo Rodert. Cornelis Rodert leeft tot op de dag van vandaag voort met slechts de herinnering aan de angstige momenten onder de tafel op de avond dat zijn vader werd gearresteerd. Namens Cornelis Rodert, die helaas niet bij deze herdenking aanwezig kan zijn, zal Thom Oorthuis straks bloemen bij het monument leggen.

We noemen hen in een adem: de 33 van Soesterberg. Een groep waartoe zij pas gingen behoren, toen zij verenigd werden in een gezamenlijke dood. Maar deze mannen zijn natuurlijk stuk voor stuk individuen, met ieder een uniek, aangrijpend verhaal. Niet voor niets worden straks de namen één voor één voorgedragen door leerlingen van De Egelantier. Ik vind dat ieder jaar weer een ontroerend moment, niet alleen omdat het een brug slaat van vroeger naar vandaag. Het hardop uitspreken van de namen van de slachtoffers, laat ons nog eens beseffen, dat we het hier weliswaar hebben over 33 bijzonder moedige mensen, maar ook over gewone mensen zoals u en ik. Met een gezin, vrienden, een baan, met dromen. Piepjonge mensen soms ook, slechts een fractie ouder dan jullie. 33 mannen die op laffe wijze zijn terechtgesteld omdat ze ervoor durfden te kiezen op te staan tegen de bezetter.

Zij stonden daar niet voor zichzelf, niet voor het individu. Zij stonden daar voor onze vrijheid en vrede, voor een betere, veiliger, mooiere toekomst voor onze samenleving. Maar ze hebben er wel als individu de prijs voor betaald. Deze verzetsstrijders mogen daarom nooit vergeten worden.

Dank u wel voor uw aandacht.

Gedicht voorgedragen door burgemeester de heer R.T. Metz op de fusilladeplaats.

Als ik denk aan tijden van oorlog

Als ik denk aan tijden van oorlog
Toen vrijheid geen standaard was
En mensen vochten voor hun rechten
Toen steden bedolven waren onder as
En we voor ons leven moesten vechten

Als de zon weer gaat schijnen
En de wereld duizend kleuren kleurt
Als blaadjes gewichtsloos op het water vallen
En langzaam met de stroom worden meegesleurd

Dan sta ik stil, weer een jaar voorbij
In vrijheid mogen leven
Sta stil bij de helden
Die voor mijn vrijheid hun leven hebben gegeven

Omdat ik mag zeggen wat ik denk
En me kan kleden hoe ik dat wil
Omdat ik vrij ben in mijn keuzes
Ben ik vandaag 2 minuten stil

Dit gedicht is van Luna de Wilde en is als 1e gedicht geëindigd
in de gedichtenwedstrijd VWO leerlingen van het Griftland College