Facebook
Comité 4 en 5 mei
035-602 10 08

Jan van Dijk ToursWebdesign SoestEetcafé Centraal

Toespraak

Toespraak

Toespraak herdenking 33 van Soesterberg 2018  door loco burgemeester de heer Harrie Dijkhuizen

Dames en heren, en in het bijzonder leerlingen van groep 8 van basisschool de Egelantier, van harte welkom op deze herdenking. Vandaag staan we stil bij het leven en de dood van 33 bijzondere mannen. 33 verzetshelden die op 19 november 1942 de hoogste prijs betaalden voor hun deelname aan het verzet tegen de Duitse bezetter. In het diepste geheim werden zij die ochtend door de nazies afgevoerd naar een afgelegen plek in de bossen bij vliegbasis Soesterberg en daar vervolgens op gruwelijke wijze vermoord en respectloos gedumpt in een massagraf.

Het waren geen Soesterbergers of Soesters. Het is de plek waar zij hun laatste adem uitbliezen die hen tot op de dag van vandaag laat voortleven als ‘de 33 van Soesterberg’. Zij kwamen uit de omgeving Amsterdam, Deventer en Hengelo, waar ze lid waren van verschillende verzetsgroepen of op eigen initiatief in opstand kwamen tegen de Duitsers. Alle 33 hebben gedroomd van leven in vrijheid en enorme risico’s genomen om de bezetter te dwarsbomen om die droom te laten uitkomen. En daarvoor werden ze in 1941 en 1942 opgepakt en ter dood veroordeeld.

Zouden zij geweten hebben welke risico’s ze namen? En als ze dat geweten hadden, zouden ze dan dezelfde keuzes hebben gemaakt? Het zijn vragen die velen al jaren bezighouden, en vragen die mij ook persoonlijk raken.

Ik kom uit een politieorganisatie. Je bent je als politieman altijd bewust van risico’s. Wij zijn getraind om in dreigende, gevaarlijke situaties naar voren te treden. Ja, ik ben niet alleen politieman. Ik ben ook vader, echtgenoot, zoon, vriend. Maar dat is echt van ondergeschikt belang als er zich een melding voordoet. Als er iets gebeurt, dan stap je naar voren.

De 33 van Soesterberg deden een stap naar voren. Dat deden ze uit idealisme. Uit verzet. Uit wanhoop misschien. Maar met volkomen toewijding, enorme moed en opoffering. En ik denk dat ze die stap bewust gezet hebben. Natuurlijk wilden ze niet sterven. Ze wilden juist leven, ze vochten voor een leven in vrijheid. Maar ik denk dat hun ideaal hoger was dan hun angst voor de dood.

Lange tijd bleef onduidelijk wat er zich in de bossen bij Soesterberg had afgespeeld. Er deden wel geruchten de ronde over een executie, maar omdat vliegbasis Soesterberg in handen van de bezetter was, kon er pas na de oorlog door de politie een onderzoek worden ingesteld.

Ik heb door mijn werk helaas op te veel plekken te veel dode mensen aangetroffen. En altijd weer word je stil van wat je aantreft. Mij overvalt steevast één gedachte wanneer ik een plaats delict betreed: je wordt in liefde geboren, maar wat verlaat je dit leven op een verschrikkelijke plek. En de vraag die zich vervolgens aandient, is er een van alle tijden: wat is hier in vredesnaam gebeurd?

Met de arrestatie van een van de Duitsers die bij de executie aanwezig waren kon de gruwelijke puzzel van wat er zich die fatale donderdag in november 1942 had afgespeeld, worden opgelost. In de nieuwe uitgave van het boekje ‘de 33 van Soesterberg’, dat vorig jaar is verschenen, is dat proces-verbaal opgenomen. Daar wil ik nu een stukje uit voorlezen.

(…) Wij stopten op den weg achter de schietbaan nabij een open plek waar een groot aantal Duitse militairen met helmen aanwezig waren (…) bewapend met karabijnen (…) Inmiddels werden de commando’s gegeven en stelden een 30-tal militairen zich in drie rijen op, met het front naar de achterzijde van de kogelvanger der schietbaan. (…) Vanachter de kogelvanger werden vervolgens in burger gekleede personen voorgeleid, welke twee aan twee waren geboeid en geplaatst werden op ongeveer 6 meter voor het vuurpeloton. Zij werden van hun boeien ontdaan en op anderhalve meter afstand van elkaar voor een paal opgesteld. Hierna stapte het lid der Kriegsgerichtsrat naar voor tot op korten afstand van de gevangenen en las hen een bevel voor in de Duitsche taal, ongeveer luidend als volgt: aan de volgende personen wordt medegedeeld, dat het aan Generaal Christiansen gerichte gratieverzoek is afgewezen en zij onmiddellijk als daders van sabotage en medewerkers van den vijand zullen worden terechtgesteld. Het vonnis zal door middel van den kogel worden voltrokken. Hier noemde hij de namen der te fusilleren personen. Vervolgens trad hij terug, waarop Oberleutnant Lösch, de commandant van het vuurpeloton het bevel ‘geef acht’ en ‘leg aan’ gaf. Lösch stelde op dat tijdstip aan de veroordeelden de vraag of zij geblinddoekt wenschten te worden. Nadat aan enkele personen dit werd toegestaan, klonk onmiddellijk daarop het bevel ‘vuur’. Hierop stortten de slachtoffers ter aarde (…)

Er is veel veranderd sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. Vandaag de dag gaan Duitse en Nederlandse militairen met elkaar op vredesmissie. Onlangs nog stonden de spelers van het Nederlandse en Duitse nationale voetbalelftal door elkaar in plaats van apart van elkaar bij het spelen van de volksliederen. Dat was lange tijd ondenkbaar.

Er is veel bereikt. Dat is iets om trots op te zijn. Dus kunnen we tevreden achteroverleunen? Nee, dat kan absoluut niet! En toch gebeurt dat vaak wel.

Vrienden van ons werken in een vluchtelingenkamp in Moria op het Griekse eiland Lesbos. Laatst nog zag ik foto’s van de mensonterende omstandigheden daar, de wanhoop, de ellende. En deze mensen hebben het gered. Honderden bootvluchtelingen verdrinken op zee.

Dit onderwerp emotioneert me. Niet alleen vanwege het verschrikkelijke lot dat deze mensen treft, maar ook omdat ik merk dat zo vaak schouderophalend op zulk schokkend nieuws wordt gereageerd. Dat vind ik onbegrijpelijk! Dit zijn mensen op de vlucht voor oorlogsgeweld. Hoe kan het, dat we stilstaan bij de verschrikkingen uit de Tweede Wereldoorlog, maar nauwelijks geraakt lijken worden door oorlogsgeweld dat zich praktisch onder onze neus afspeelt?

Herdenken is heel belangrijk. Het houdt de herinneringen aan helden zoals de 33 van Soesterberg levend en zorgt ervoor dat zij nooit worden vergeten. Maar herdenken is meer. Het maakt – en houdt – ons bewust dat wat toen gebeurd is nooit meer mag gebeuren. En ik zou willen dat herdenken ook zorgt voor verbinding met nu, met de keiharde realiteit en actualiteit, en ons laat beseffen dat er nog steeds verschrikkelijke dingen in de wereld om ons heen gebeuren. Eigenlijk hebben we elke dag wel iets te herdenken.

‘Vrijheid geef je door’, is het thema van de herdenkingen. Mijn ouders en grootouders hebben me verteld over de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Straks is de generatie die het zelf heeft meegemaakt er niet meer. Hoe geven we de vrijheid dan nog door? Hoe zorgen we ervoor dat we ons blijven realiseren dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is? Hoe verbinden we dan nog wat er toen is gebeurd met nu?

Zo meteen lopen we met elkaar door de stilte van het bos over het pad waar 33 verzetshelden 76 jaar geleden hun laatste stappen hebben gezet. Straks herdenken wij in groot respect de 33 van Soesterberg, en staan wij samen stil bij het enorme offer dat zij gebracht hebben voor onze vrijheid.

En ik zou u willen vragen om niet alleen in gedachten bij hen te zijn, maar misschien in uw hart naar een begin van ruimte te zoeken voor de helden en de oorlogsslachtoffers van vandaag.

Dank u wel voor uw aandacht.